W najprostszych grach planszowych różnice między graczami zwykle ograniczają się do tego, jakiego koloru lub kształtu pionkiem poruszają się po polach. Niebieska figurka w grze Kto się śmieje ostatni nie jest w niczym gorsza od czerwonej, tak jak w Monopoly samochodzik nie jest lepszy od Nici. Różne zdolności graczy, czyli tzw. Variable Player Powers, polegają na tym, że każdy gracz ma inne zalety i wady, albo może wykonywać akcje, do których inni w ogóle nie mają dostępu, albo mogą je wykonywać tylko w dużo bardziej skomplikowany sposób. Jedną z największych zalet tego mechanizmu jest znaczne zwiększenie regrywalności gry — jeśli udało nam się wygrać jedną frakcją, niekoniecznie znaczy to, że z inną będzie tak samo. Jednocześnie stanowi to duże wyzwanie dla projektantów gier, którzy muszą znaleźć taki balans między frakcjami, żeby żadna z nich nie była długofalowo w znaczącej gorszej sytuacji.
Choć odmienne zdolności są dziś cechą wielu gier, są rzeczy, których nie należy w to wliczać. Przykładem mogą być gry będące symulacjami bitew, jak choćby X-Wing, gdzie każdy gracz pilotuje różne statki, a każdy statek ma inne cechy i umiejętności — nie można tego jednak utożsamiać z Variable Player Powers, ponieważ każda jednostka ma unikalne zdolności, a jeśli wszystko jest unikalne, to nic nie jest wyjątkowe. Innym przykładem jest deckbuilding — można sądzić, że na koniec gry każda talia będzie inna, lecz i to niekoniecznie wpisuje się w tę kategorię.
Spójrzmy na kilka naprawdę unikalnych zdolności. Terra Mystica i Gaia Project to świetny przykład, że poszczególne rasy dysponują różnymi umiejętnościami. Choć te zdolności nie zawsze jednoznacznie determinują strategię gracza, często okaże się, że dana dostępna akcja z perspektywy jednej rasy jest znacznie atrakcyjniejsza niż dla innej.
Różne zdolności frakcji to metoda bardzo przydatna w większości gier strategicznych — świetnym przykładem są Gra o tron lub Scythe. Nawet w mniej konfrontacyjnych tytułach można to zaobserwować, jak w Mars: Terraformacja czy w 7 Cudów Świata oraz Nowy piękny świat, gdzie zdolności frakcji mogą znacząco wpływać na to, czy gracz odniesie sukces przy użyciu określonych taktyk i strategii.
Mechanika ta zyskuje też duże znaczenie, gdy gracze kontrolują pojedyncze postacie, a każda postać ma indywidualne zdolności i znacząco różne wartości atrybutów. Doskonałym przykładem są śledczy z Eldritch Horror, gdzie jeden z badaczy może być bardziej obeznany z mitologią, podczas gdy inny ma silniejsze cechy fizyczne. W grze planszowej Władca Pierścieni: Wyprawy po Śródziemiu różnice występują nie tylko między postaciami, ale też w kartach ról przypisanych postaciom.
Na koniec dobrym przykładem odmiennego rozkładu zdolności są gry oparte na systemie Pandemic, takie jak Pandemic oraz tytuły wykorzystujące ten system, np. Zakazana Wyspa, Zakazana Pustynia czy najnowsza gra oparta na World of Warcraft, gdzie różnice między graczami polegają na tym, jakie unikalne akcje mogą wykonywać — i to właśnie te szczególne akcje często w największym stopniu determinują zachowanie gracza, bo mądre i efektywne wykorzystanie tych akcji bywa kluczowe do zwycięstwa.
Podsumowując, zróżnicowane zdolności graczy to świetny mechanizm, bez którego niektóre gry byłyby wręcz nie do pomyślenia, a w innych stwarzają doskonałe możliwości wpływające na strategię gracza. Jak wspomniałem wcześniej, mechanizm ten ma również duże znaczenie dla tego, ile razy można daną grę rozegrać na nowo, tak by za każdym razem dostarczała ona graczowi czegoś nowego i stanowiła wyzwanie.
