W naszym wcześniejszym artykule pisaliśmy już o grach kooperacyjnych, w których gracze współpracują przeciwko zaprojektowanej mechanice gry i albo wspólnie odnoszą zwycięstwo, albo wspólnie ponoszą porażkę. Mechanika zdrajcy w większości przypadków idzie w parze z mechaniką kooperacyjną, z tą różnicą, że wśród graczy – zwykle mniejszość – znajdują się osoby działające przeciwko reszcie, które wygrywają, jeśli pozostali gracze przejdą na porażkę. Ta mechanika może jednak w wielu sytuacjach prowadzić do ostrych konfrontacji między graczami, więc warto pamiętać, aby uczestnicy potrafili dojrzałe radzić sobie z powstającą sytuacją. Jednocześnie gra z rolą zdrajcy tworzy świetne interakcje między graczami, a wiele tytułów stwarza ku temu odpowiednie okazje. Na szczęście wśród gier wykorzystujących mechanikę zdrajcy znajdziemy zarówno bardzo proste tytuły, jak i skomplikowane, złożone pozycje, dzięki czemu każdy może znaleźć wariant, przy którym chętnie wypróbuje tę dzielącą mechanikę.
Jedną z najprostszych gier z rolą zdrajcy jest A Rettegés Éjszakája: Vérfarkas. Zasady tej gry są dość proste, więc można w nią grać nawet z dziećmi, a rozgrywka trwa zaledwie około dziesięciu minut i świetnie działa przy dość dużej liczbie graczy, nawet do dziesięciu osób. W tej grze „zdrajcami” są gracze-wilkołaki, którzy w nocy redukują liczbę mieszkańców wioski, podczas gdy ocalałe osoby w ciągu dnia mogą oskarżać i skazywać podejrzanych. Wilkołaki wygrywają, jeśli zdołają pozbyć się wszystkich wieśniaków, natomiast wieśniacy zwyciężają, jeśli uda im się skazać wszystkich wilkołaków. W grze potrzebna jest postać prowadzącego/narratora, który opisuje wydarzenia i kontroluje możliwość wygłaszania oskarżeń oraz obrony graczy, co może dodatkowo uprzyjemnić rozgrywkę.
Nieco bardziej złożoną grą jest Aranyásók, gdzie nie potrzeba już prowadzącego — każdy gracz albo stara się zdobyć złoto z kopalni, albo sabotuje ten proces. W tej grze doskonale widać, że zdrajcy mogą wygrać, doprowadzając do porażki pozostałych graczy. Oczywiście role są tu ukryte aż do końca rozgrywki, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, by oskarżać innych lub za pomocą poszczególnych akcji udowadniać własną niewinność, co oczywiście może być też elementem dezinformacji. Podobnie dobrym wyborem jest Időzített bomba oraz jej odmiana Evolúció — te gry również świetnie działają przy większej liczbie graczy, nawet ośmiu i więcej.
Gra Avalon również porusza się w tym nurcie, jednak w tym tytule wielką rolę odgrywa argumentacja graczy, dzięki której próbują oni przekonać innych o swojej lojalności i niepodważalności. Gra oparta na legendach o królu Arturze sprawia, że uczestnicy nie mogą być pewni, czy inni są rycerzami Okrągłego Stołu, czy sługami Mordreda. Gracze muszą doprowadzić do pomyślnego zakończenia trzech z pięciu misji — jeśli im się to nie uda, dobrze nastawieni rycerze przegrywają. Szczególną cechą gry jest to, że na każdą misję lider wyznacza zespół, który pozostali gracze zatwierdzają lub odrzucają, co stwarza pole do twardej argumentacji i oskarżeń, generując świetne interakcje między uczestnikami. Avalon również działa przy większej liczbie graczy — wymaga co najmniej pięciu osób.
Wreszcie, ale nie mniej ważne — prawdopodobnie koronowanym królem mechanik zdrajcy w grach jest Battlestar Galactica oraz gra oparta na niej, ale przesunięta w stronę mitu Cthulhu, Kifürkészhetetlen. Oczywiście w tych grach lojalność graczy jest ukryta, więc nie można wiedzieć, czy tak naprawdę wspierają ludzi, czy potwory z głębin. W grze znajduje się wiele elementów, które dają przestrzeń zdrajcy do podważania wysiłków innych oraz sprawiają, że oskarżenia mają poważne konsekwencje — oskarżony gracz może trafić do „więzienia” lub się z niego uwolnić tylko na mocy głosowania. Co więcej, gracze, którzy ujawnią swoją rolę zdrajcy, zyskują nowe możliwości kształtowania zakończenia gry w sposób dla nich korzystny. Złożoność gry jest niemal gwarancją, że rola zdrajcy stanie się istotnym czynnikiem, rzeczywiście kluczową mechaniką i doświadczeniem. Podobnie złożona jest mechanika zdrajcy w grach Holtak tele oraz Nemezis, która jednak w przeciwieństwie do pierwszej jest częścią opcjonalną.
Mechanika zdrajcy nie jest nowym wynalazkiem, jednak nowoczesne gry planszowe coraz skuteczniej potrafią wykorzystać drzemiący w niej potencjał, dzięki czemu rola zdrajcy naprawdę potrafi ubarwić rozgrywkę i znacząco przyczynić się do interakcji między graczami. Warto jednak pamiętać, że ta mechanika może frustrować niektórych graczy, więc warto rozważyć jej pominięcie, jeśli gra na to pozwala. Niemniej ta mechanika jest na tyle wyjątkowa, że warto dać jej szansę i dopiero potem wyrobić sobie o niej opinię.
